. حسين اويسي

Email:hovicy8@gmail.com

چه بسيار شنيديم و با فرارسيدن ايام محرم بازهم از جزئيات چگونگي آن حادثه سترگ مي شنويم. واقعه كربلا «همواره با دو مشكل مواجه است : اول، آن  چه ما درباره واقعه كربلا مي دانيم غالباً با موازين تاريخ نگاري به دست نيامده است؛ بلكه بيان كرده اند و ما آن ها را باور كرده ايم. بنابراين بيشتر از اين كه جنبه ايجابي داشته باشد، جنبه سلبي خواهد داشت. مورد ديگر آن است كه در طول تاريخ تشيع از نام علي و فرزندانش، بالاخص حسين بن علي (ع) سوءاستفاده هاي بسياري شده است به حدي كه وقتي كه كسي قصد سخن گفتن در ارتباط با آن ها را دارد بين خود و مخاطبان حائل هاي عاطفي زيادي حس مي كند.»(1)

محقق معاصر دكتر جعفر شهيدي در باره پنجاه سال تحقيق مي نويسد : نتيجه اين بررسي ها اين شد كه دانستم بخش مهمي از حادثه هاي تاريخ اسلام - به خصوص از آغاز تا عصر اول عباسي،  نه چنان است كه تاريخ نويسان گذشته به قلم آورده اند و آيندگان آن را به عنوان اصل مسلم پذيرفته اند.(2)

هر فكر و انديشه اي و هر مكتب و مذهبي در مسير پويش خويش با كاستي ها،
نارسايي ها و كژي هايي مواجه مي شود، به گونه اي كه در نتيجه ي اين كاستي ها، اصل فكر و انديشه مكتب، دچار ضربه اي بنياني شده، پوسته اي از آن باقي مي ماند و پس از اين به پوسته اي ظاهري اكتفا مي شود و روح و اصل آن به نسيان سپرده مي شود. چنين عملي محصول آفت زدگي در خصوص مكتب و دين يا در عرصه مفاهيم ديني است؛ به اين معنا كه مفاهيم كليدي و محوري و بنيادي آن، دچار كژفهمي مي شود و يا اين كه آفت زدگي مربوط به مغفول ماندن بخش عظيم از معارف ديني است(3). واقعه كربلا هم از اين انحراف و آفت زدگي در طول سير تاريخي خود در امان نبوده و بعضي آگاهانه و بعضي ناآگاهانه از روي دلسوزي موجب فراموشي روح و اصل اين واقعه شده اند.

اين نهضت در زمانه اي آغاز شد كه آموزه ها و تعاليم اسلامي وارونه معرفي
مي شد و جامعه ديني در مسير انحراف از اهداف و زيرسازهاي خود گرفتار آمده، به تدريج به دوره ي جاهليت پيش سوق داده مي شد. حال نهضت و قيام امام حسين (ع) هم دچار اين انحراف گرديده است. امروزه به جاي پرداختن به چرا و فلسفه قيام عاشورا كه حوادث كربلا را معنادار و جهت دار و قابل توجيه مي نمايد، به مرثيه خواني و مداحي و نوحه سرايي از چگونگي حوادث كربلا پرداخته مي شود و به جاي بيان خطبه ها و سخنان امام از علت قيام به شكايت امام از سرنوشت خود و ياران پرداخته مي شود و به جاي پرداختن به اصل و بنيان قيام كه اين ظواهر براي آن بود به پوسته پرداخته و اصل آن مورد غفلت قرار گرفته است. و متأسفانه روز به روز بر آن دامن زده مي شود و به جاي شعورآفريني ، شور آفريني مي كنند.

بر گويندگان و نويسندگان و برپاكنندگان ياد حماسه ي عاشورا است كه سعي و كوشش بر تشريح اهداف قيام پربار عاشورا داشته باشند و مردم را هرچه بيشتر با
آن ها آشنا سازند و فلسفه ي عاشورا و آراي شعور آفرين امام حسين (ع) را در مراسم بيان كنند و تنها به مطالبي كه شورآفرين است بسنده ننمايند. تأسف در اين است كه علي رغم جوش و خروش ها در عاشوراي حسيني، هر سال، فلسفه قيام عاشورا كه شعور آفرين است كم رنگ تر و يا به سخن ديگر مخفي تر و در برابر، كارهاي شورآفرين پررنگ تر و به بيان ديگر آشكار تر مي شود.(4)

اگر چه در اين مجال قصد تفصيل موضوع را نداشتم ولي خطبا مي توانند به جاي مطالب غيرمستند و غيرواقعي و تشريح بيش از حد چگونگي واقعه شورانگيز كربلا، سعي و  كوشش بر تشريح اهداف قيام پربار امام حسين (ع) براي سوگواران داشته و آن ها را با چرايي نهضت هرچه بيشتر آشنا سازند و با خطبه خواني و بيانات آن حضرت انگيزه هاي شعورآفرين را فراهم كنند و تنها به بيان مطالب شورآفرين نپردازند. با توجه به اينكه اولين مقتل نويسي براي عاشورا حدود شش قرن بعد از حادثه عاشورا بوده است، ابن طاووس (م 664) دو كتاب يكي به نام «اللهوف» و ديگري با نام «المصرع الشين في قتل الحسين (ع)» نگاشته است. كتاب مقتل ابومخنف كه رايج است در حقيقت مطابق اصل نيست. (5)

بدين مناسب ما در اين مجال شما را با گوشه اي از سخنان امام حسين (ع)  در مني آشنا مي كنيم. امام (ع) هميشه در پي فرصت بود تا مسلمانان را برانگيخته، بيدار كند و آنان را از فرمان روايي يزيد هشدار دهد! سليم بن قيس گويد : يك سال قبل از مرگ معاويه، حسين بن علي (ع)، با عبدالله بن عباس و عبدالله بن جعفر به حج رفتند، امام حسين (ع) مردان و زنان و ياران بني هاشم و آن عده از انصار را كه او و خانواده اش را مي شناختند، جمع كرد(6) و پس از حمد و ثناي الهي فرمود :

شما اي بزرگان كه در علم و دانش پرآوازه ايد، و در خير و نيكي زبانزد ديگرانيد، و در نصيحت و پند دادن شهرت داريد، و به  خاطر خدا در دل مردم عظمت و شكوه داريد، كه افراد نيرومند شما را به حساب مي آورند، و ناتوان شما را گرامي و محترم مي شمارند، كسان خود را بر شما ايثار مي كنندكه هيچ برتري بر آن ها نداريد، و آن گاه كه خواسته هايشان برآورده نمي شود از شما شفاعت مي جويند، و شما  با شكوه پادشاهان و عظمت بزرگان در ميان آنان راه مي رويد.

آيا اين همه احترام و كرنش براي اين نيست كه مردم اميد دارند تا شما به احياي حقوق خداوند قيام كنيد؟ ليكن شما در بيشترين موارد از اداي حق الهي كوتاهي مي كرديد؛ و حقوق ائمه را سبك شمرديد؛ حق ضعيفان و بينوايان را پايمان نموديد؛ شما آن چه حق خود تصور مي كرديد به ناروا گرفتيد، ولي در راه خدا نه مالي بخشش كرديد، و نه جانتان را به مخاطره انداختيد، و نه از اقوام و خويشانتان براي رضاي خداي بريديد.

آيا با اين اعمال زشت بهشت خدا و هم جواري پيامبران او را آرزو داريد، و مي خواهيد از عذاب الهي در امان باشيد؟

اي كساني كه چنين آرزويي را از خدا داريد، مي ترسم بر شما عذابي از عذاب هاي خدا نازل گردد زيرا شما در پرتو عنايت خدا به مقامي رسيديد كه بر ديگران برتري پيدا كرديد. چه بسيارند كساني كه مورد احترام مردم نيستند، ولي شما به خاطر خدا در ميان بندگانشان احترام داريد.

شما مي بينيد كه  پيمان هاي الهي در هم شكسته مي شود ولي هيچ دم نمي زنيد و به هراس نمي افتيد، در حالي كه براي در هم شكستن بعضي از پيمان هاي پدرانتان ناله سر مي دهيد، شكسته شدن پيمان هاي رسول خدا را ناديده مي گيريد.

كورها، لال ها، و فلج ها در شهرها، بي سرپرست مانده اند و شما نه رحمي بر آنان مي كنيد و عملي را كه در خور شأن خودتان باشد در مورد آن ها انجام نمي دهيد، و نه قصد انجام آن را داريد؛ فقط با چاپلوسي و تملق پيش ستمگران رفاه و آسايش خويش را مي جوييد، خدا دستور فرموده است از اين اعمال پليد جلوگيري شود، ولي شما از آن غافليد. شما مصيبت بارترين مردم هستيد، زيرا از مسئوليت ها، عالمانه و آگاهانه دست كشيديد.

پي نوشت :

1 - حسين بن علي (ع) قديس و قهرمان اخلاقي، سخنراني مصطفي ملكيان، در همايش تلقي فراز عاشورا، نشريه تبيان 27/1/81.

2 - قيام حسين بن علي (ع)، سيدجعفرشهيدي،دفتر نشر فرهنگ اسلامي چاپ 28 سال 1381 ص 4.

3 - احياگري و جنبش احياگرانه امام حسين (ع)، علي اكبرنوايي، انديشه حوزه شماره 39 سال 82 ص 22.

4- مقاله بنيادهاي شكل گيري و نتايج عاشوراي حسيني ‏، محمد ابراهيم جناتي ، انديشه حوزه شماره 39 سال 82 ص 75

5 – منابع تاريخ اسلام ، رسول جعفريان ، نشر انصاريان ، چاپ اول سال 1376 ص241

6 - فرهنگ جامع سخنان امام حسين (ع)، ترجمه كتاب موسوعه كلمات امام حسين (ع)، ترجمه علي  مؤيدي، سازمان تبليغات اسلامي، نشر معروف و مشرقين قم، 1381، ص 303.

7 – فرهنگ سخنان امام حسين (ع)، محمد دشتي، مؤسسه انتشارات مشهور چاپ چهارم ص266 حديث176